Saturday, November 22, 2014

Sturgeon yn ysgogi

Dwi wastad wedi bod yn ffan o Nicola Sturgeon, ond  wythnos yma, mae fy edmygedd ohoni wedi cyrraedd yr entrychion ac mae hi wedi fy ysbrydoli a fy ysgogi.

Yn ei dyddiau cyntaf fel Arweinydd yr SNP, a rwan fel Prif Weinidog yr Alban, mae hi wedi creu argraff ryfeddol. A doedd hi ddim yn hawdd iddi fod yn gwneud hynny, a hithau'n dilyn cawr o arweinydd fel Alex Salmond. Ond dydi hynny i weld yn poeni dim arni. Dyma berson hyderus, gyda neges glir sydd yn barod i arwain a chymryd penderfyniadau dewr. Un enghraifft o hynny oedd y newidiadau a wnaed i'r Cabinet ddoe, gan sichrau cydraddoldeb o ran y nifer o ddynion a merched fel Gweinidogion. Fe bwysleisiodd mai nid newid symbolaidd mo hyn yn unig, ond yn hytrach, bod pawb yno gan eu bod yn haeddu eu lle. Hynny ydi, oes mae angen cydraddoldeb ond mae pawb sydd wedi eu dewis yn alluog hefyd. Yr hyn dwi'n ei hoffi am y penderfyniad yma ydi'r ffaith nad ydi hi'n ymddiheuro amdano, neu'n trio chwarae lawr ei bwysigrwydd. Mae'n dynodi pennod newydd, a ffordd newydd o wneud pethau. Cyferbyniad gwych i lwydi gwleidyddiaeth San Steffan, a cronies Cameron, Clegg a Miliband.

Mae hi fel chwa o awyr iach, ac yn brawf nad oes rhaid i ferch ymddwyn fel dyn i gael ei chymryd o ddifri fel gwleidydd. Mae hi'n cyflawni'r amhosib o ddod drosodd yn gadarn ac awdurdol, ond heb gael ei phortreadu fel bitsh - hoff ffordd y wasg o ddisgrifio unrhyw ferch gyda than yn ei bol fel arfer. Oes, mae 'na rai sy'n hoffi canolbwyntio ar ei gwallt a'r hyn mae hi'n ei wisgo a sut mae hynny wedi newid ar hyd y blynyddoedd ac yn tynnu sylw at y ffaith nad oes ganddi blant yn hytrach na'r hyn mae hi'n ei ddweud, ond mae hi hyd yn oed yn ymateb i gwestiynnau gwirion ynglyn a hynny i gyd mewn ffordd gynnes a llawn hiwmor. A dyma ran o'r apel - bod ei thraed yn gadarn ar y ddaear, a'i bod yn medru ymateb mor naturiol i hyd yn oed cwestiynnau hollol hurt.

Mae'r deffroad o ddemocratiaeth yn yr Alban yn sgil y refferendwm yn rywbeth yr ydym i gyd ym Mhlaid Cymru yn ei edmygu tra hefyd yn teimlo'n eiddigeddus. Ond nid rhywbeth dros nos ydi'r newid hwn. Mae'r SNP wedi gweithio'n ddygn, yn ddisgybledig ac yn strategol am flynyddoedd. Roeddynt hefyd wedi bod yn gall drwy sicrhau proffil uchel i Sturgeon,yn arbennig yn ystod y refferendwm, gan sicrhau bod olynydd amlwg a naturiol i Salmond. Sawl Arweinydd arall sydd mor barod i rannu llwyfan a chyhoeddusrwydd gyda'u Dirprwy?

O ran arweinyddiaeth, mi yda ni'n lwcus bod ganddo ni berson yn y Blaid sydd gyda rhinweddau cyffelyb i Sturgeon sef Leanne Wood. Ac mae yna chwyldro tawel yn digwydd yma hefyd, gyda mwy a mwy o bobl yn cael eu argyhoeddi a'u hysgogi gan ei neges. Mae yna groesdoriad gwych a difyr o ymgeisyddion, gyda ystod eang o sgiliau fyddai yn eu gwneud yn Aelodau Seneddol neu Cynulliad rhagorol. Dwi'n edrych ymlaen i gefnogi ymgyrchoedd y rhai'n sefyll ond rhaid cyfaddef yn dechrau teimlo'n eiddigeddus na fyddai yn sefyll fel ymgeisydd tro yma. Heb os, mae yna gyfnod difyr o'n blaenau rhwng rwan a'r Etholad Cyffredinol... A dwi'n teimlo'n obeithiol y bydd Plaid Cymru'n ennill tir. 




Thursday, May 8, 2014

Merch falch iawn

Hoffwn gymryd y cyfle i longyfarch fy Nhad ar gael ei ethol yn Gadeirydd Cyngor Môn heddiw. Dwi'n ferch falch iawn, a dwi'n gwybod y gwnaiff fwynhau'r rôl newydd yn arw. Mochyn Môn ydi Dad, ac mae o'n falch iawn o'r ffaith ei fod yn Fonwysyn. Mi fydd o'n llysgennad gwych i'r Ynys. Mi fysa fy Nain, Nain Capel Coch, wrth ei bodd ei weld yn brif ddinesydd yr Ynys am flwyddyn tasa hi dal yn fyw. A dwi'n gwybod bydd fy mab, Twm, sydd yn flwydd dydd Llun nesaf, yn meddwl bod cadwyn newydd Taid yn edrych yn flasus iawn! Dwi'n siwr bydd hi'n flwyddyn heriol, ond eto hynod o ddifyr hefyd. Pob lwc Dad! Mae'r datganiad i'r wasg i'w weld yma

Monday, March 3, 2014

Pigo Cydwybod

Neithiwr, fe wyliais raglen Cwmni Da - Merêd - sef portread o Dr Meredydd Evans. Anhygoel meddwl bydd o'n 95 eleni. Ac anhygoel meddwl am yr hyn mae o wedi gyflawni yn ei fywyd.

Roedd hi'n raglen gynnil a syml, ac roedd hyn yn ein galluogi fel gwylwyr i ganolbwyntio ar Merêd a'r hyn 'roedd yn ei ddweud. Roedd hi'n raglen emosiynol iawn hefyd, ac amryw o weithiau, fe lanwodd fy llygaid a dagrau wrth iddo rannu gyda ni ei feddyliau am Gymru, y Gymraeg a'i fywyd. Ac wrth gwrs, ei berthynas a Phyllis. Cefais y fraint o dreulio cryn amser yng nghwmni Phyllis pam wnaeth fy rhieni raglen deledu amdani. Roedd yn amser arbennig iawn, ac fe greodd gryn argraff arna'i. Ac fe gawsom goblyn o hwyl hefyd.

Ond yn ol at neithiwr. Mae nifer o'r hyn ddywedodd Merêd wedi pigo fy nghydwybod. Heb os, mae o wedi dangos dewrder a chryfder drwy ei fywyd wrth ymladd dros barhad yr iaith. Er mod i'n ei adnabod, ac yn ymwybodol o nifer o bethau mae wedi ei gyflawni, doeddwn i ddim yn ymwybodol neu'n cofio mai mewn araith yn yr Eisteddfod Genedlaethol y rhybuddiodd yn gadarn ynglyn a dyfodol yr iaith. Ac er gwaetha'r ffaith fod pobl wedi ei gyhuddo o fod yn hiliol oherwydd ei sylwadau, fo oedd yn llygad ei le. Gresyn na wnaeth mwy o bobl gymryd sylw amser hynny, a gweithredu. Mi yda ni, yn anffodus, yn rhy barod i fod yn obeithiol yn hytrach na wynebu'r hyn sydd yn digwydd o'n cwmpas, mewn cymunedau ledled Cymru. Er ein bod yn cytuno. ar y cyfan, fod rhaid gwneud rhywbeth am y peth a'i bod yn sefyllfa drist, lle mae'r gweithredu fydd yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol? A beth sydd wedi digwydd mewn gwirionedd i atal dirywiad pellach o ran nifer siaradwyr Cymraeg ers cyhoeddi canlyniadau'r Cyfrifiad diwethaf? Yda ni rhy 'boleit' fel Cymry Cymraeg i wneud yr hyn sydd ei angen?

Nid son ydw i ynglyn a phroestio ac ati. Ond yn hytrach gweithredu o ran newid polisiau ar lefel leol a chenedlaethol fydd yn creu newid gwirioneddol. Pam na fu fwy o drafod ar syniadau radical, newydd, megis rhai Adam Price yn ei bapur Arfor a ganfyddir drwy glicio yma. Tydw i ddim yn honni bod cynllun Adam yn berffaith, ond mae'r syniadau sydd yn y papur hwn werth eu trafod a'u datblygu ymhellach. Mae nhw'n gyffrous. Mae nhw'n cynnig gobaith gwirioneddol i barhad y Gymraeg. Pam na wnawn ni ystyried gwneud rhywbeth hollol wahanol, cyn i bethau waethygu?

A dyma pam mae fy nghydwybod yn teimlo'n anestmwyth. Beth ydw i wedi ei wneud, mewn gwirionedd, i ymateb i heriadau o'r fath? Ambell araith. Ambell erthygl. Cwyno gyda ffrindiau. Helpu i gyhoeddi papur Adam. Ond wedi hynny, dim. A dwi'n teimlo cywilydd mawr am hynny. Fedra'i ddim bodloni ar gwyno a disgwyl i eraill ddatrys y broblem os ydi pobl 94 oed yn gwneud gymaint mwy!

Dwi'm isho cyrraedd diwedd fy oes, a meddwl mod i heb drio fy ngorau i frwydro dros ddyfodol gwlad a iaith dwi'n credu'n angerddol ynddi. A diolch i raglen neithiwr, a geiriau Merêd am fy atgoffa o hynny. A gan fy mod mewn hwyliau sentimental, dwi am eich gadael am heno hefo un o fy hoff gerddi gan T.H.Parry Williams, sy'n dod i'r cof yn aml pan dwi'n meddwl am fod yn Gymraes!

Hon

Beth yw’r ots gennyf i am Gymru? Damwain a hap
Yw fy mod yn ei libart yn byw. Nid yw hon ar fap

Yn ddim byd ond cilcyn o ddaear mewn cilfach gefn,
Ac yn dipyn o boendod i’r rhai sy’n credu mewn trefn.

A phwy sy’n trigo’n y fangre, dwedwch i mi.
Dim ond gwehilion o boblach? Peidiwch, da chwi

 chlegar am uned a chenedl a gwlad o hyd;
Mae digon o’r rhain, heb Gymru, i’w cael yn y byd.

Rwyf wedi alaru ers talm ar glywed grwn
Y Cymry bondigrybwyll, yn cadw swn.

Mi af am dro, i osgoi eu lleferydd a’i llên,
Yn ôl i’m cynefin gynt, a’m dychymyg yn drên.

A dyma fi yno. Diolch am fod ar goll
Ymhell o gyffro geiriau’r eithafwyr oll.

Dyma’r Wyddfa a’i chriw; dyma lymder a moelni’r tir;
Dyma’r llyn a’r afon a’r clogwyn; ac, ar fy ngwir,

Dacw’r ty lle’m ganed. Ond wele, rhwng llawr a ne’
Mae lleisiau a drychiolaeth ar hyd y lle.

Rwy’n dechrau simsanu braidd; ac meddaf i chwi,
Mae rhyw ysictod fel petai’n dod drosof i;

Ac mi glywaf grafangau Cymru’n dirdynnu fy mron.
Duw a’m gwaredo, ni allaf ddianc rhag hon.