Thursday, January 31, 2013

Without a language, without a heart

*This blog was published today on Plaid Cymru's blog, the Slate.

As announced yesterday, the number of strongholds where Welsh is spoken as a majority language has fallen. Undoubtedly, this should be extremely worrying for those of us who are concerned about the future of the Welsh language, and give a kick up the backside of those who believe there is no cause for concern to get to grips with the problem before things worsen. The truth is - unless decisive action is taken, the language will die as a community language. If we want to prevent that from happening, we need to act now to ensure the future of the language as a living and dynamic language.

But, how do we achieve this? Many people have many different ideas, and there are others who believe nothing should be done at all. So who is right, and what should the next steps be? Indeed, should we bother to do anything at all, when there are other important challenges we face as a nation, such as strengthening a weak economy?

These questions need to be answered, and answered thoroughly. And this is why Plaid today is launching a consultation on the future of the Welsh language, which will last a year. We want to tackle the tough questions about the future of the language, and give everyone a chance to have their say in Wales - from those who speak the language fluently or are learners to those who are supportive but do not speak it or even those who feel hostile towards the language. Now is the time for us to have an open and honest discussion about it all. After all, the language belongs to everyone in Wales and it is important that everyone contributes to this important debate.

How will the consultation work in practice? The idea is to encourage people to contribute discussion papers on different topics related to the language, which will be published on a dedicated website: http://www.renew.plaidcymru.org/. People will be able to respond to these papers, either with comments by e-mail or by writing their own papers which will also be published on the website. We will also organize public meetings throughout Wales that will be open for everyone to attend, with translation facilities, in order to discuss certain subjects. Details of the meetings will be available by the end of February. When the year has ended, a task force will be established to review all the comments and ideas received and formulate Paid Cymru’s plan to revive the language, to go before our annual conference in October 2014. If these proposals are accepted, this will be the basis of our language policies if we form a government following the 2016 election.

We also believe that concrete steps can be taken now to strengthen the Welsh language, as outlined in the paper which is published today. The Labour Party must review the current policies that are in place, and examine what works, what does not and make the adjustments as needed. One thing is clear - the way the Welsh language is being taught in schools is not working, and there are too few opportunities to use the language in a normalized, day to day manner. There is also too little support for adults who are learning Welsh. There are certain other things that should also be addressed such as reforming public sector procurement by applying Welsh language clauses as social clauses and ensuring that there is specific reference to the Welsh Language in the Sustainable Development Bill,

As Leanne Wood says in her introduction to the paper: "Securing a future for the Welsh language is a core part of our vision for an independent Wales, and we believe that plans to regenerate the Welsh economy can complement a plan to regenerate the Welsh language rather than be at odds with it. Further, we firmly believe that the Welsh language can play an important role in our vision for creating sustainable communities." This is an important argument for strengthening the Welsh language, and one we must look at it in more detail over the coming months if we want to turn it into a reality.

We want to encourage people to suggest radical ideas and practical solutions as part of the consultation. Do not think that everything has to be able to be implemented within the current system. We want to hear your views, so take the time to think and contribute to the discussion.

I'm lucky. Welsh is my first language, and I was brought up in Anglesey where the Welsh language was alive and a natural part of the community. When I was sixteen, we moved to Caernarfon - and there's no avoiding the Welsh language there! Everything was available in Welsh - dentist, doctor, haircuts, food, drink - everything. In fact, I barely needed to speak English – something that’s true of Caernarfon to this day. It's easy for me to be a Welsh speaker, and take for granted the fact that I'm bilingual. But, this isn’t the time to rest on our laurels and hope for the best. The opportunities for people to be bilingual will continue to diminish if we do not take positive action now to ensure the future of the language.

That is why this consultation is truly important. We need to address the concerns and put together a plan that will provide a clear role for the Welsh language a modern and independent Wales. It is said in Welsh – Cenedl heb iaith, cenedl heb galon - A nation without a language, a nation without a heart. We cannot allow Wales to lose a language that is a central part of its very soul and essence.








Cenedl Heb Iaith, Cenedl Heb Galon

*Ymddangosodd y Blog hwn ar flog Plaid Cymru, y Llechen heddiw.

Fel y cyhoeddwyd ddoe, mae nifer y cadarnleoedd lle siaredir y Gymraeg yn bennaf yn disgyn yng Nghymru. Heb os, fe ddylai hyn beri pryder aruthrol i’r rhai ohonom sydd yn poeni am ddyfodol y Gymraeg, a rhoi cic ym mhen ôl y rhai sy’n credu nad oes achos i bryderu i fynd i’r afael a’r broblem cyn i bethau waethygu. Y gwir ydi - oni fydd camau pendant yn cael eu cymryd, bydd y Gymraeg yn marw fel iaith gymunedol. Os ydym ni eisiau atal hynny rhag digwydd, mae angen gweithredu rŵan i sicrhau dyfodol yr iaith fel iaith fyw, ddeinamig.

Ond, sut i fynd o gwmpas hynny? Mae yna amryw o bobl gydag amryw o syniadau gwahanol, ac eraill sy’n credu na ddylid trafferthu gwneud unrhyw beth. Pwy felly sydd yn iawn, a beth ddylai’r camau nesaf fod? Yn wir, ddylem ni drafferthu i wneud unrhyw beth o gwbwl, pan mae yna heriau pwysig eraill yn ein hwynebu fel cenedl, megis economi wan?

Dyma gwestiynau sydd angen eu hateb, a'u hateb yn drylwyr. A dyma pam mae Plaid Cymru heddiw yn lansio ymgynghoriad am ddyfodol yr iaith Gymraeg, fydd yn para blwyddyn. Rydym eisiau mynd i’r afael a’r cwestiynau anodd ynghylch dyfodol yn iaith, a rhoddi cyfle i bawb yng Nghymru gael dweud eu dweud - o’r rhai sydd yn siarad yr iaith yn rhugl neu sydd yn ddysgwyr i’r rhai sydd yn gefnogol ond ddim yn ei siarad neu hyd yn oed y rhai hynny sy’n teimlo’n elyniaethus at yr iaith. Rŵan ydi’r amser i ni gael trafodaeth onest ac agored ynglŷn â hyn oll. Wedi’r cyfan, mae’r iaith yn perthyn i bawb yng Nghymru ac mae’n bwysig bod pawb yn cyfrannu at y ddadl bwysig hon.

Sut mae’r ymgynghoriad am weithio felly? Y syniad ydi annog pobl i gyfrannu papurau trafod ynghylch gwahanol bynciau yn ymwneud a’r iaith, a’u cyhoeddi ar wefan arbennig:http://www.adfywio.plaidcymru.org/ Bydd cyfle i bobl ymateb i’r papurau hyn, unai gyda sylwadau drwy e-bost neu drwy ysgrifennu papurau eu hunain gaiff eu cyhoeddi ar y wefan. Byddwn hefyd yn trefnu cyfarfodydd cyhoeddus ar hyd a lled Cymru fydd yn agored i bawb fynychu, a gydag offer cyfieithu, er mwyn trafod rhai pynciau penodol. Cyhoeddir manylion y cyfarfodydd erbyn diwedd mis Chwefror. Pan ddaw’r flwyddyn i ben, bydd tasglu yn cael ei sefydlu i adolygu’r holl sylwadau a syniadau, a llunio cynllun adfywio’r iaith Gymraeg Plaid Cymru, i fynd gerbron ein cynhadledd flynyddol yn Hydref 2014. Os derbynnir y cynigion hyn, dyma fydd sail ein polisïau iaith os byddwn yn ffurfio llywodraeth yn sgil etholiadau 2016.

Credwn hefyd fod camau pendant y gellir eu cymryd rŵan i gryfhau'r Gymraeg, fel yr amlinellir yn y papur hwn a gyhoeddir heddiw. Rhaid i’r Blaid Lafur adolygu’r polisïau cyfredol, ac edrych beth sy’n gweithio, a beth sydd ddim a’u haddasu fel bod angen. Mae un peth yn glir - dydi’r ffordd mae’r Gymraeg yn cael ei dysgu o fewn ysgolion ddim yn gweithio, a does dim digon o gyfleoedd i bobl ddefnyddio’r iaith mewn ffordd normal, o ddydd i ddydd. Does dim digon o gefnogaeth chwaith i oedolion ddysgu Cymraeg. Mae yna bethau penodol eraill y dylid mynd i’r afael a nhw megis diwygio rheoliadau caffael y sector cyhoeddus er mwyn cael cymalau yn ymwneud a’r Gymraeg a sicrhau bod cyfeiriad penodol i’r Iaith Gymraeg yn y Bil Datblygu Cynaliadwy.

Fel dywed Leanne Wood yn ei chyflwyniad i’r papur: “Mae sicrhau dyfodol i’r iaith Gymraeg yn rhan graidd o’n gweledigaeth am Gymru annibynnol, a chredwn fod cynlluniau i adnewyddu economi Cymru yn gallu ategu cynlluniau i adnewyddu’r iaith Gymraeg yn hytrach na gwrthdaro yn ei erbyn. Ymhellach, credwn yn gadarn gall yr iaith Gymraeg chwarae rhan bwysig yn ein gweledigaeth ar gyfer creu cymunedau cynaliadwy.” Mae hon yn ddadl bwysig o blaid cryfhau’r Gymraeg, ac yn un mae’n rhaid i ni edrych arni’n fwy manwl dros y misoedd i ddod os ydym am ei gwireddu.

Rydym eisiau annog pobl i awgrymu syniadau ac atebion ymarferol a radical fel rhan o’r ymgynghoriad. Hynny ydi, peidiwch â theimlo bod rhaid i bopeth gael ei weithredu o fewn y drefn bresennol. Rydym eisiau clywed eich barn, felly meddyliwch a chyfrannwch i’r drafodaeth.

Dwi’n lwcus. Mi gefais i’r Gymraeg fel iaith gyntaf gan fy rhieni, a chael fy magu yn Ynys Môn lle ‘roedd y Gymraeg yn iaith gymunedol, fyw. Pan o’n i’n un ar bymtheg, fe wnaethom ni symud i Gaernarfon - a does dim osgoi'r Gymraeg yno! Roedd popeth ar gael yn y Gymraeg - deintydd, meddyg, torri gwallt, bwyd, diod - popeth. Yn wir, prin ro’n i angen siarad Saesneg - ac mae’n braf bod hynny yn parhau yng Nghaernarfon heddiw. Mae’n hawdd imi fod yn Gymraes Gymraeg, a chymryd y ffaith mod i’n ddwyieithog yn ganiataol. Ond, nid dyma’r amser i orffwys ar ein rhwyfau a gobeithio’r gorau. Prinhau bydd y cyfleoedd i bobl fod yn ddwyieithog os na wnawn ni weithredu yn gadarnhaol rŵan i sicrhau dyfodol yr iaith.

Dyna pam mae’r ymgynghoriad hwn yn un gwirioneddol bwysig. Mae angen i ni roi sylw i bryderon pawb a llunio cynllun fydd yn rhoi swyddogaeth glir i’r iaith Gymraeg mewn Cymru fodern ac annibynnol. Cenedl heb iaith, cenedl heb galon. Fedrwn ni ddim caniatáu i Gymru golli iaith sy’n rhan hanfodol o’i henaid a’i hunaniaeth.

Wednesday, January 2, 2013

Eos yn canu eto?

Roeddwn yn drist o glywed na fu cytundeb rhwng Eos a Radio Cymru erbyn dechrau'r flwyddyn. Roeddwn wir wedi gobeithio byddai'r orsaf yn cytuno i dalu'n fwy anrhydeddus i gerddorion Cymreig. Wedi'r cyfan, mae nhw'n chwarae rôl eithriadol o bwysig o ran ein hiaith a'n diwylliant, a dydyn nhw ddim yn haeddu cael eu cosbi am gyfansoddi caneuon Cymraeg yn hytrach na Saesneg.

Mae'n fy nhristau bod Radio Cymru wedi gadael i bethau fynd cyn belled a hyn, a'u bod nhw rŵan yn gorfod cwtogi dwy awr o ddarlledu bob dydd. Wedi'r cyfan, mae gan yr orsaf rol bwysig iawn mewn hybu cerddoriaeth a diwylliant Cymru - sut mae hi'n mynd i wneud hynny heb y caneuon hyn?

Yn anffodus, mae gwasg Llundain wedi dechrau cymryd sylw ac unwaith eto yn cymryd y cyfle i lambastio'r Cymry a'r iaith. Dyma'r union adeg y dyla ni gyd fel Cymry fod yn gweithio gyda'n gilydd, yn hytrach na'n erbyn ein gilydd, i hyrwyddo'r iaith.

Fel y dywedodd Elfyn LLwyd heddiw, mae'r BBC wedi bod yn ymwybodol o'r broblem hon ers misoedd a dylid bod wedi gwneud mwy i atal y sefyllfa gyrraedd y pwynt yma. Ond, nid dyna a fu a rhaid derbyn hynny. Dim ond gobeithio felly y bydd trafodaethau wythnos nesaf yn rai ffrwythlon, ac yn rhoi diwedd i'r ffrae hon. Ac yn rhoi taliadau tecach i gerddorion sydd yn cyfansoddi yn y Gymraeg.

Blwyddyn Newydd Dda!

Ymddiheuriadau am fod ddiwrnod yn hwyr yn dymuno Blwyddyn Newydd Dda ichi - ond gwell hwyr na hwyrach! Gobeithio ichi fwynhau'r Nadolig. Diflas bod y cyfan drosodd rŵan. Dwi wir ddim yn edrych ymlaen at dynnu'r goeden i lawr, gan y bydd yn gadael gofod gwag, ond dyna ni - o leiaf cawn wneud y cyfan eto mewn llai na blwyddyn!

Mae 2013 yn argoeli i fod yn dipyn o flwyddyn yn bersonol imi, rhwng cael babi ym mis Mai a phriodi ym mis Medi, ond mae gen i bethau eraill yr wyf yn gobeithio eu cyflawni hefyd. Dyma rai ohonynt isod:

1. Gorffen popeth sydd angen ei wneud yn y gwaith cyn fy nghyfnod Mamolaeth!

2. Helpu Plaid Cymru i ennill mwy o seddi ar gyngor Ynys Môn ym mis Mai. (Efallai na fedra'i wneud lot o ganfasio, ond mi fedra'i helpu mewn ffyrdd eraill!)

3. Sicrhau fy mod yn gwneud fy rôl ar Bwyllgor Gwaith Plaid Cymru fel Cyfarwyddydd Polisi ac Addysg Wleidyddol mor effeithiol â phosib.

4. Parhau i wirfoddoli, a chyrraedd targedau codi arian

5. Parhau i ddysgu Mandarin - a gwneud mwy o ymdrech i ddysgu darllen ac ysgrifennu Mandarin, nid dim ond siarad!

6. Sicrhau fy mod yn gwneud mwy i hybu'r Gymraeg, a'r defnydd o'r Gymraeg

Os wna'i hyn i gyd, mi fydda'i yn hapus iawn ar ddiwedd 2013!